Balo trên tàu điện Nhật Bản: Nỗi lo dai dẳng và văn hóa ứng xử

Tokyo – Trên những chuyến tàu điện đông đúc tại Nhật Bản, đặc biệt vào giờ cao điểm, chiếc balo đeo sau lưng từ lâu đã trở thành một nguồn gây phiền toái không nhỏ cho hành khách. Dù nhiều người đã chuyển sang đeo balo phía trước ngực để giảm bớt va chạm, vấn đề này dường như vẫn chưa được giải quyết triệt để, tiếp tục là chủ đề gây tranh cãi trên các diễn đàn xã hội và trong các cuộc khảo sát về văn hóa ứng xử nơi công cộng.

Từ vật dụng tiện lợi đến nỗi lo chung trên hành trình

Văn hóa đi tàu điện ở Nhật Bản luôn được biết đến với sự trật tự và tôn trọng không gian cá nhân. Tuy nhiên, sự thay đổi trong thói quen mang vác đồ đạc đã tạo ra một thách thức mới. Giáo sư Daisuke Tanaka từ Trường Văn hóa, Truyền thông và Xã hội của Đại học Waseda, một chuyên gia nghiên cứu về văn hóa ứng xử trên tàu điện, đã chỉ ra sự chuyển dịch đáng kể này. Theo ông, cho đến những năm 1990, đa số nhân viên văn phòng thường sử dụng những chiếc cặp da mỏng, chỉ mang theo các vật dụng nhẹ như giấy tờ hay báo chí. Tuy nhiên, từ những năm 2000 trở đi, balo nhanh chóng trở nên phổ biến trong môi trường công sở. Có nhiều lý do cho xu hướng này. Một trong số đó là chiến dịch "Cool Biz" của chính phủ Nhật Bản, khuyến khích trang phục và phụ kiện đời thường, thoải mái hơn trong mùa hè để tiết kiệm năng lượng, từ đó thúc đẩy sự chấp nhận balo. Bên cạnh đó, sự xuất hiện của điện thoại thông minh cũng góp phần thay đổi thói quen. Nhiều người thường một tay bám dây vịn trên tàu, tay còn lại sử dụng điện thoại, khiến việc cầm theo cặp xách trở nên bất tiện hơn. Hơn nữa, với sự phát triển của làm việc từ xa, nhu cầu mang theo các vật dụng nặng như máy tính xách tay cũng tăng lên, khiến balo trở thành lựa chọn tối ưu, dù chúng thường cồng kềnh hơn cặp xách truyền thống.

Những con số biết nói về sự khó chịu của hành khách

Hiệp hội Đường sắt Tư nhân Nhật Bản đã thực hiện khảo sát hàng năm về văn hóa ứng xử trên tàu và tại nhà ga, và kết quả cho thấy rõ ràng sự gia tăng mức độ khó chịu liên quan đến hành lý. Trong năm tài chính 2010, chỉ 13,3% hành khách cho biết họ cảm thấy phiền toái vì "cách mọi người cầm hoặc đặt hành lý", đây là khiếu nại lớn thứ 11. Thế nhưng, đến năm tài chính 2018, con số này đã tăng vọt lên 37,3%, trở thành khiếu nại hàng đầu. Đáng chú ý, trong số những người được hỏi, 66,2% đã chỉ đích danh balo hoặc túi đeo vai đeo sau lưng là nguyên nhân gây khó chịu nhất. Trước thực trạng này, việc đeo balo phía trước ngực đã trở thành một hành động phổ biến nhằm giảm thiểu va chạm. Tuy nhiên, vấn đề vẫn chưa được giải quyết triệt để. Khảo sát của Hiệp hội Đường sắt Tư nhân Nhật Bản vào năm tài chính 2025 vẫn cho thấy 27,7% người được hỏi coi việc đeo balo sau lưng trên tàu là hành vi thiếu lịch sự. Đồng thời, 17,6% cũng bày tỏ sự khó chịu tương tự đối với việc đeo balo phía trước, cho thấy ngay cả giải pháp này cũng chưa hoàn toàn hiệu quả khi những chiếc balo lớn vẫn có thể cản đường hoặc va chạm với người khác.