Dự luật "thủ đô thứ hai" tại Nhật Bản: Tham vọng phân tán chức năng khỏi Tokyo và những tranh cãi

Một dự luật quan trọng nhằm tạo ra hệ thống "thủ đô thứ hai" ở các tỉnh ngoài khu vực Tokyo vừa được Hạ viện Nhật Bản thông qua. Với mục tiêu kép là phân tán chức năng hành chính và kinh tế, đồng thời tăng cường khả năng ứng phó thảm họa, đề xuất này đang nhận được sự quan tâm lớn, nhưng cũng vấp phải không ít tranh cãi về tính khả thi và động cơ đằng sau.

Tham vọng phân tán chức năng và ứng phó thảm họa

Đề xuất về "thủ đô thứ hai" không phải là một ý tưởng mới lạ trong bối cảnh Nhật Bản đang đối mặt với nhiều thách thức. Mục tiêu chính của dự luật là giảm thiểu tình trạng tập trung quá mức dân số và các chức năng quan trọng tại Tokyo. Trong nhiều thập kỷ qua, thủ đô Tokyo đã trở thành trung tâm kinh tế, chính trị và văn hóa của đất nước, thu hút hàng triệu người dân từ khắp nơi đổ về. Điều này không chỉ gây áp lực lên hạ tầng, dịch vụ mà còn tạo ra rủi ro lớn trong trường hợp xảy ra một trận động đất lớn hoặc thiên tai nghiêm trọng khác. Dự luật kỳ vọng rằng việc chỉ định các "thủ đô thứ hai" sẽ giúp Nhật Bản có thể chuyển giao một phần chức năng của thủ đô trong tình huống khẩn cấp, đảm bảo sự liên tục của các hoạt động thiết yếu. Đồng thời, các "thủ đô thứ hai" này cũng sẽ đóng vai trò là "hạt nhân của một khu vực kinh tế đa cực và phi tập trung," góp phần thúc đẩy sự phát triển cân bằng hơn giữa các vùng miền. Đây là một tầm nhìn chiến lược nhằm tái cấu trúc không gian phát triển của đất nước, giảm bớt gánh nặng cho Tokyo và tạo ra nhiều cực tăng trưởng mới.

Quy định và tiêu chí lựa chọn "thủ đô thứ hai"

Theo nội dung dự luật, việc chỉ định một tỉnh trở thành "thủ đô thứ hai" sẽ được thực hiện thông qua một sắc lệnh của chính phủ, dựa trên đề xuất của chính quyền địa phương. Để đủ điều kiện, tỉnh đó phải đáp ứng một trong hai tiêu chí chính. Thứ nhất, tỉnh phải có các khu hành chính đặc biệt (special wards) tương tự như 23 khu của Tokyo – những đơn vị hành chính có quyền tự chủ và chức năng gần như một thành phố độc lập. Thứ hai, tỉnh phải có một thỏa thuận hợp tác chặt chẽ giữa chính quyền tỉnh và một thành phố được chỉ định theo sắc lệnh (ordinance-designated city) nằm trong phạm vi tỉnh. Các thành phố được chỉ định theo sắc lệnh là những đô thị lớn, có dân số đông và được trao quyền tự chủ hành chính đáng kể, cho phép họ thực hiện nhiều chức năng cấp tỉnh. Quy trình này cho thấy chính phủ Nhật Bản muốn đảm bảo rằng các "thủ đô thứ hai" được lựa chọn phải có đủ năng lực hành chính và cơ sở hạ tầng để thực sự gánh vác các chức năng quan trọng của thủ đô, không chỉ trên danh nghĩa mà còn trong thực tế.

Những tranh cãi xoay quanh "kế hoạch đô thị Osaka"

Ngay từ khi được đề xuất, dự luật "thủ đô thứ hai" đã bị chỉ trích là một kế hoạch chưa được chuẩn bị kỹ lưỡng và có xu hướng "tập trung vào Osaka." Nhiều ý kiến cho rằng dự luật này dường như được thiết kế để ưu tiên chỉ định Osaka, đặc biệt là mối liên hệ với "kế hoạch đô thị Osaka" (Osaka metropolis plan) do Đảng Duy tân Nhật Bản (Nippon Ishin) theo đuổi. Kế hoạch này đề xuất giải thể thành phố Osaka hiện tại và tái tổ chức thành các khu hành chính đặc biệt, tương tự như mô hình của Tokyo. Ban đầu, dự thảo dự luật thậm chí còn tìm cách mở rộng đối tượng bỏ phiếu cho cuộc trưng cầu dân ý lần thứ ba về kế hoạch đô thị Osaka, từ chỉ cư dân thành phố Osaka sang toàn bộ cử tri tỉnh Osaka. Đề xuất này đã vấp phải sự chỉ trích mạnh mẽ, kể cả từ Đảng Dân chủ Tự do (LDP) – đối tác liên minh của Đảng Duy tân Nhật Bản, vì nó đi ngược lại nguyên tắc tự trị địa phương cơ bản, theo đó việc giải thể một đô thị nên do chính cư dân đô thị đó quyết định. Sau đó, điều khoản này đã được rút lại. Các nhà phê bình nhấn mạnh rằng "kế hoạch đô thị Osaka" và dự luật "thủ đô thứ hai" là hai vấn đề riêng biệt và cần được tách bạch rõ ràng để đảm bảo tính khách quan và công bằng.