Fukushima: Cộng đồng nỗ lực bảo tồn di tích thảm họa 2011 giữa muôn vàn thách thức

Hơn một thập kỷ sau thảm họa động đất, sóng thần và sự cố hạt nhân Fukushima năm 2011, những nỗ lực bảo tồn các công trình bị hư hại và mở cửa chúng cho công chúng đang dần được thúc đẩy. Tuy nhiên, hành trình gìn giữ ký ức và truyền lại bài học từ sự kiện lịch sử này vẫn đối mặt với không ít rào cản, đặc biệt là tại các khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.

Gìn giữ ký ức: Nhiệm vụ cấp bách của cộng đồng Fukushima

Ngày 11 tháng 3 năm 2011, một trận động đất mạnh 9.0 độ richter cùng với sóng thần khổng lồ đã tấn công vùng đông bắc Nhật Bản, gây ra thảm họa kép chưa từng có, bao gồm cả sự cố tại nhà máy điện hạt nhân Fukushima Daiichi. Mười lăm năm trôi qua, trong khi quá trình tái thiết vẫn đang diễn ra, nhiều cộng đồng tại Fukushima đang nỗ lực gìn giữ những dấu tích vật chất của thảm họa, biến chúng thành 'di sản' để truyền lại cho các thế hệ mai sau về quy mô và tác động của sự kiện. Mục tiêu chính là để những ký ức đau thương không bị lãng quên, đồng thời rút ra những bài học quý giá về sức mạnh thiên nhiên và khả năng phục hồi của con người.

Trường Tiểu học Kumamachi: Biểu tượng của sự chia cắt và hy vọng

Một trong những ví dụ điển hình cho nỗ lực này là Trường Tiểu học Kumamachi tại thị trấn Okuma, tỉnh Fukushima. Khi thảm họa xảy ra, khoảng 330 học sinh vẫn còn ở trường. Mặc dù sóng thần không đổ bộ tới đây, nhưng toàn bộ học sinh đã phải sơ tán khẩn cấp sau sự cố hạt nhân. Ngày nay, những chiếc cặp sách và đồ dùng học tập vẫn còn nằm rải rác trong các lớp học, như một thước phim quay chậm về khoảnh khắc định mệnh đó. Trường học này đã chính thức đóng cửa vào tháng 3 năm 2022. Một nhóm cư dân địa phương đã kiên trì tổ chức các buổi hội thảo để bảo tồn tòa nhà trường học và những vật dụng bị bỏ lại. Anh Shinya Ishikawa, 25 tuổi, một cựu học sinh của trường, chia sẻ: “Thảm họa hạt nhân đã phá hủy nền tảng cuộc sống và chia cắt cộng đồng địa phương. Việc bảo tồn những thứ này có thể cho thấy tác động khủng khiếp của nó.”

Những rào cản trên con đường hồi sinh ký ức

Tuy nhiên, việc biến các địa điểm bị hư hại thành di sản mở cửa cho công chúng không phải là điều dễ dàng. Trường Tiểu học Kumamachi đối mặt với những thách thức lớn. Vị trí của trường nằm trong khu vực lưu trữ tạm thời đất đã được khử nhiễm phóng xạ. Đây cũng là một phần của 'khu vực khó quay trở lại' (kikan konnan kuiki), nơi việc ra vào bị hạn chế nghiêm ngặt, chỉ dành cho những người có mối liên hệ với vùng đất này hoặc các mục đích đặc biệt. Theo lịch trình hiện tại, việc xử lý cuối cùng đối với lượng đất đã khử nhiễm dự kiến sẽ mất thêm 19 năm nữa. Điều này tạo ra một rào cản đáng kể, khác biệt so với các di sản thảm họa ở các tỉnh Iwate và Miyagi, nơi việc mở cửa cho công chúng có thể thực hiện dễ dàng hơn. Chính quyền thị trấn Okuma đã thành lập một hội đồng gồm cư dân và các chuyên gia vào ngày 4 tháng 6 để thảo luận về việc có nên bảo tồn trường học hay không, và dự kiến sẽ đưa ra quyết định vào cuối năm tài chính. Thị trấn ước tính cần ít nhất 1,8 tỷ yên (khoảng 11 triệu đô la Mỹ) để cải tạo tòa nhà trường học đã khoảng 60 năm tuổi, nhằm đảm bảo an toàn và khả năng sử dụng lâu dài.