Nghiên cứu chỉ ra khả năng nhận diện khuôn mặt AI có thể được cải thiện qua đào tạo

Mối lo ngại về các hình ảnh giả mạo (deepfake) do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra đang ngày càng gia tăng, đặc biệt trong bối cảnh lừa đảo trực tuyến diễn biến phức tạp. Một nghiên cứu mới đây từ Đại học Quốc gia Úc và các đối tác đã mang đến tia hy vọng, cho thấy con người có thể nâng cao đáng kể khả năng phân biệt khuôn mặt do AI tạo ra và khuôn mặt thật thông qua huấn luyện. Phát hiện này mở ra hướng đi mới trong cuộc chiến chống lại tội phạm mạng sử dụng công nghệ AI.

Mối đe dọa Deepfake và thách thức hiện tại

Những năm gần đây, sự phát triển vượt bậc của trí tuệ nhân tạo tạo sinh (generative AI) đã mang lại nhiều tiện ích, nhưng đồng thời cũng kéo theo những hệ lụy đáng báo động. Trong số đó, các hình ảnh và video giả mạo tinh vi, hay còn gọi là deepfake, đang trở thành công cụ đắc lực cho tội phạm lừa đảo và mạo danh. Các chuyên gia ước tính, thiệt hại liên quan đến lừa đảo deepfake có thể lên tới 40 tỷ USD, tương đương khoảng 6.4 nghìn tỷ yên, vào năm 2027. Đây là một con số khổng lồ, cho thấy mức độ nghiêm trọng của vấn đề trên phạm vi toàn cầu. Tại Nhật Bản, nơi cộng đồng người Việt đang phát triển mạnh mẽ và ngày càng hội nhập sâu rộng vào đời sống số, nguy cơ từ các hình thức lừa đảo này cũng không hề nhỏ. Từ việc mạo danh để vay tiền, lừa đảo đầu tư, cho đến phát tán thông tin sai lệch, deepfake đang trở thành một công cụ nguy hiểm mà bất kỳ ai cũng có thể trở thành nạn nhân. Mặc dù các công cụ phát hiện hình ảnh do AI tạo ra đã được phát triển, nhưng khả năng làm giả của AI lại tiến bộ với tốc độ chóng mặt, khiến các công cụ này khó lòng theo kịp. Hơn nữa, tính hiệu quả của một số thuật toán phát hiện còn bị đặt dấu hỏi vì chúng hoạt động như một 'hộp đen' (black box), khó hiểu được cơ chế bên trong.

Hướng tiếp cận mới: Nâng cao năng lực nhận diện của con người

Trước những thách thức đó, một nhóm nghiên cứu, bao gồm các nhà khoa học từ Đại học Quốc gia Úc, đã chuyển hướng tập trung vào việc tăng cường khả năng nhận diện của con người. Công trình này được công bố trên tạp chí U.S. Proceedings of the National Academy of Sciences vào ngày 29 tháng 6 vừa qua. Các nhà nghiên cứu tin rằng, nếu con người có thể tự mình phân biệt được hình ảnh thật và giả, đó sẽ là một biện pháp đối phó hiệu quả và bền vững hơn. Nhóm nghiên cứu đã tập trung vào sáu đặc điểm nổi bật thường thấy ở các khuôn mặt do AI tạo ra, giúp phân biệt chúng với khuôn mặt thật. Đó là: khuôn mặt có tính đối xứng cao, vẻ ngoài cân đối một cách hoàn hảo, thường rất hấp dẫn nhưng lại thiếu đi cá tính riêng biệt, ít biểu cảm và đặc biệt là khó ghi nhớ.

Thử nghiệm và kết quả đầy hứa hẹn

Để kiểm chứng giả thuyết của mình, nhóm nghiên cứu đã tiến hành một thử nghiệm với 45 người tham gia, bao gồm 19 người Đông Á và 26 người da trắng, với độ tuổi trung bình là 21. Các nhà khoa học đã chuẩn bị 48 khuôn mặt do AI tạo ra và 48 bức ảnh của người thật. Để giảm thiểu ảnh hưởng của sự khác biệt chủng tộc trong hình ảnh, họ đã sử dụng số lượng nam và nữ người Đông Á, cũng như nam và nữ người da trắng, một cách cân bằng. Trước khi được huấn luyện, những người tham gia có tỷ lệ nhận diện chính xác chỉ đạt 41.4%. Tuy nhiên, sau khi được đào tạo để chú ý đến sáu đặc điểm nhận dạng đã nêu và đánh giá tổng thể, tỷ lệ này đã tăng vọt lên 81.1%. Đáng chú ý, một số người tham gia còn đạt được số điểm gần như tuyệt đối, cho thấy tiềm năng to lớn của phương pháp này.