Nghiên cứu mới: Con người có thể được huấn luyện để nhận diện khuôn mặt giả tạo bằng AI

Trong bối cảnh công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) ngày càng phát triển, đặc biệt là khả năng tạo ra hình ảnh và video giả mạo (deepfake) tinh vi, một nghiên cứu mới đây đã mang lại hy vọng đáng kể. Theo đó, con người hoàn toàn có thể cải thiện khả năng phân biệt giữa khuôn mặt thật và khuôn mặt do AI tạo ra thông qua các chương trình huấn luyện chuyên biệt.

Mối đe dọa ngày càng lớn từ công nghệ Deepfake

Những năm gần đây, các hình ảnh và video giả mạo được tạo ra bởi AI tạo sinh (generative AI), hay còn gọi là deepfake, đã trở thành công cụ nguy hiểm trong nhiều loại tội phạm, đặc biệt là lừa đảo. Mức độ tinh vi của deepfake đã đạt đến mức khó tin, khiến người xem khó lòng phân biệt thật giả bằng mắt thường. Theo ước tính, thiệt hại tài chính do lừa đảo deepfake gây ra đang tăng lên hàng năm và có thể chạm mốc 40 tỷ USD (tương đương khoảng 6.400 tỷ yên) vào năm 2027. Con số này cho thấy sự cấp bách trong việc tìm kiếm các giải pháp đối phó, không chỉ dựa vào công nghệ mà còn phát huy khả năng của con người.

Khám phá từ nghiên cứu liên ngành

Trước tình hình đó, một nhóm nghiên cứu quốc tế, trong đó có sự tham gia của Đại học Quốc gia Úc, đã tiến hành khảo sát và đưa ra một phát hiện quan trọng. Họ nhận thấy rằng, mặc dù AI đang liên tục cải tiến để tạo ra những hình ảnh ngày càng giống thật, con người vẫn có thể học cách phát hiện chúng. Nhóm nghiên cứu đã chỉ ra sáu đặc điểm phổ biến thường thấy ở các khuôn mặt do AI tạo ra: chúng thường có sự đối xứng cao, cân đối hoàn hảo, ngoại hình ưa nhìn, ít có sự khác biệt rõ rệt giữa các khuôn mặt, biểu cảm hạn chế và khó nhớ. Những đặc điểm này đóng vai trò là 'dấu hiệu nhận biết' tiềm năng để con người khai thác.

Phương pháp huấn luyện và kết quả ấn tượng

Để kiểm chứng giả thuyết, các nhà nghiên cứu đã thực hiện một thử nghiệm. Họ sử dụng 48 khuôn mặt do AI tạo ra và 48 bức ảnh người thật, sau đó huấn luyện 45 người tham gia cách phân biệt hai loại hình ảnh này. Nhóm tham gia bao gồm 19 người gốc Đông Á và 26 người da trắng, với độ tuổi trung bình là 21. Để giảm thiểu sự khác biệt về chủng tộc trong các hình ảnh thử nghiệm, các nhà nghiên cứu đã sử dụng số lượng nam và nữ gốc Đông Á, cũng như nam và nữ da trắng cân bằng. Trong quá trình huấn luyện, những người tham gia được hướng dẫn tập trung vào toàn bộ khuôn mặt và xem xét sáu đặc điểm đã được xác định trước. Kết quả thật sự ấn tượng: tỷ lệ nhận diện chính xác đã tăng vọt từ 41,4% trước khi huấn luyện lên đến 81,1% sau khi được đào tạo. Thậm chí, một số cá nhân còn đạt được điểm số gần như tuyệt đối, cho thấy tiềm năng to lớn của phương pháp này.

Thách thức và triển vọng trong cuộc chiến chống lừa đảo

Phó Giáo sư Amy Dawel từ Đại học Quốc gia Úc nhận định rằng cuộc chiến chống lại AI tạo sinh sẽ tiếp tục là một trò 'mèo vờn chuột' không ngừng nghỉ. Bà nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kết hợp sức mạnh giữa con người và thuật toán để tạo ra các biện pháp đối phó hiệu quả nhất. Mặc dù kết quả nghiên cứu rất hứa hẹn, việc làm thế nào để phổ biến rộng rãi phương pháp huấn luyện này vẫn còn là một thách thức lớn. Tuy nhiên, nếu các hình ảnh huấn luyện được cập nhật và cải tiến liên tục theo sự phát triển của AI tạo sinh, phương pháp này có thể duy trì hiệu quả lâu dài. Đối với cộng đồng người Việt đang sinh sống và làm việc tại Nhật Bản, nơi các giao dịch trực tuyến và sử dụng công nghệ số ngày càng phổ biến, việc nâng cao nhận thức và trang bị kỹ năng phân biệt thật giả trên không gian mạng là vô cùng cần thiết để tự bảo vệ mình trước các chiêu trò lừa đảo tinh vi.