Nhật Bản tái định hình chiến lược phòng thủ: Bài học từ cuộc chiến drone tại Ukraine

Cuộc xung đột tại Ukraine đã thay đổi sâu sắc bản chất của chiến tranh hiện đại, đặc biệt là vai trò của máy bay không người lái (drone). Trước bối cảnh đó, Nhật Bản đang khẩn trương xem xét lại chiến lược mua sắm và sản xuất quốc phòng, nhằm đối phó với những thách thức an ninh ngày càng gia tăng từ các cường quốc trong khu vực.

Cuộc chiến Ukraine và bài học về công nghệ không người lái

Giới phân tích quân sự rộng rãi nhìn nhận cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine là cuộc chiến drone quy mô lớn đầu tiên trên thế giới. Nó đã chứng minh một cách rõ ràng cách mà những chiếc máy bay không người lái giá thành phải chăng có thể phá hủy các xe tăng trị giá hàng triệu đô la và tấn công sâu vào hậu phương kẻ địch. Những bài học quan trọng từ cuộc chiến này bao gồm tầm quan trọng của sản xuất hàng loạt, đổi mới nhanh chóng và năng lực sản xuất trong nước – những yếu tố đang định hình lại chiến lược quốc phòng của Nhật Bản. Ngoài ra, việc sử dụng ngày càng nhiều các hệ thống không người lái và trí tuệ nhân tạo trong cuộc xung đột ở Trung Đông cũng càng nhấn mạnh sự thay đổi của công nghệ đối với chiến tranh hiện đại.

Nhật Bản đẩy mạnh năng lực phòng thủ không người lái

Trước những diễn biến này, Nhật Bản đang tích cực phát triển hệ thống SHIELD (synchronized, hybrid, integrated and enhanced littoral defense – phòng thủ bờ biển đồng bộ, lai ghép, tích hợp và tăng cường), một mạng lưới phòng thủ đa tầng sử dụng hàng nghìn hệ thống không người lái để đánh chặn các tàu hải quân và lực lượng tấn công đổ bộ của đối phương trước khi chúng có thể đổ bộ lên bờ biển Nhật Bản. Trong ngân sách kỷ lục 9.04 nghìn tỷ yên (khoảng 55 tỷ USD) của Bộ Quốc phòng cho năm tài khóa 2026, 100.1 tỷ yên đã được phân bổ cho việc xây dựng hệ thống SHIELD này. Điều này cho thấy sự ưu tiên cao của chính phủ Nhật Bản đối với việc củng cố năng lực phòng thủ trong bối cảnh an ninh khu vực phức tạp.

Tầm quan trọng của công nghệ lưỡng dụng và chiến lược răn đe

Trong chuyến thăm nhà sản xuất drone Prodrone Co. tại Nagoya vào tháng 5 vừa qua, Bộ trưởng Quốc phòng Shinjiro Koizumi đã nhấn mạnh sự cần thiết phải đẩy nhanh việc phát triển năng lực không người lái của Nhật Bản. Ông Koizumi phát biểu: “Tăng cường khả năng phòng thủ không người lái nhằm giảm thiểu tổn thất nhân sự, cho phép duy trì hoạt động bền vững và cung cấp lợi thế bất đối xứng đã trở thành ưu tiên khẩn cấp đối với Nhật Bản.” Ông cũng làm nổi bật tầm quan trọng ngày càng tăng của các công nghệ lưỡng dụng, khi ranh giới giữa ứng dụng dân sự và quân sự tiếp tục mờ đi. Các nhà phân tích quốc phòng cho rằng cuộc xung đột Nga-Ukraine đã buộc các chính phủ phải suy nghĩ lại không chỉ về cách thức tiến hành chiến tranh mà còn về cách ngăn chặn chúng hoặc kết thúc nhanh chóng nếu biện pháp răn đe thất bại. Điều này cho thấy một sự thay đổi trong tư duy chiến lược, tập trung nhiều hơn vào việc phòng ngừa chiến tranh hơn là chỉ chuẩn bị cho việc kết thúc nó.