Nhật hỗ trợ người nước ngoài hòa nhập qua trường học ban đêm

Vấn đề là hệ thống chưa được thiết kế cho vai trò mới này. Theo số liệu Kyodo News dẫn lại, cả nước hiện chỉ có 22 giáo viên được xếp là chuyên trách hướng dẫn tiếng Nhật (nhật ngữ chỉ đạo giáo viên), và họ chỉ có mặt tại 15 trong tổng số 53 trường. Nghĩa là 38 trường còn lại — chiếm hơn 70% — không có giáo viên tiếng Nhật chuyên môn nào. Ở những trường này, giáo viên dạy Quốc ngữ (tiếng Nhật cho người bản xứ), Toán, hay các môn khác phải kiêm nhiệm đứng lớp dạy tiếng Nhật như ngoại ngữ cho học sinh nước ngoài, dù bản thân họ không được đào tạo phương pháp giảng dạy tiếng Nhật như một ngôn ngữ thứ hai (giống chứng chỉ 日本語教育能力検定試験 hay đào tạo chuyên ngành Nihongo Kyoiku).

Trước thực trạng thiếu hụt nhân lực chuyên môn, MEXT đã giao nhiệm vụ khảo sát cho các trường đại học và doanh nghiệp giáo dục để thu thập những mô hình giảng dạy đang phát huy hiệu quả trên thực địa — từ cách chọn giáo trình, cách bố trí lớp học theo trình độ tiếng Nhật không đồng đều, cho đến cách các trường phối hợp với lớp học tiếng Nhật cộng đồng do địa phương hoặc tình nguyện viên tổ chức (loại lớp học miễn phí quen thuộc với nhiều người Việt, thường tổ chức tại trung tâm cộng đồng quận/thành phố). Kết quả khảo sát này sẽ là cơ sở để MEXT soạn ra một bộ hướng dẫn giảng dạy (chỉ nam) áp dụng chung cho toàn bộ hệ thống trường ban đêm — điều mà từ trước đến nay chưa từng tồn tại, khiến chất lượng giảng dạy phụ thuộc hoàn toàn vào năng lực và sáng kiến riêng lẻ của từng trường.

Xu hướng mở rộng mạng lưới vẫn tiếp diễn sau thời điểm khảo sát ban đầu. Tính đến tháng 4/2025, số trường THCS ban đêm trên cả nước đã tăng từ 53 lên 62 trường, hiện diện tại 41 tỉnh/thành được chỉ định. Một số trường đã bắt đầu thí điểm giáo trình học tiếng Nhật có ứng dụng AI để hỗ trợ học sinh tự luyện tập ở nhà và theo dõi tiến độ cá nhân hóa. Đà mở rộng này được dự báo tiếp tục sang năm học 2026: riêng tỉnh Aichi — nơi tập trung đông lao động và thực tập sinh nước ngoài trong ngành sản xuất ô tô — dự kiến khai giảng thêm 3 trường THCS ban đêm mới, đặt trong khuôn viên các trường THPT Toyota Nishi, Komaki và Ichinomiya, bắt đầu từ tháng 4/2026.

Ảnh hưởng thực tế với người Việt tại khu vực

Đối với cộng đồng người Việt tại Nhật — theo số liệu của Cục Quản lý Xuất nhập cảnh và Lưu trú Nhật Bản (moj.go.jp), đạt 634.361 người tính đến cuối năm 2024, tăng 12,3% so với năm 2023 và đứng thứ hai chỉ sau cộng đồng người Trung Quốc trong tổng số 3.768.977 người nước ngoài cư trú tại Nhật (một con số kỷ lục) — chính sách này có ý nghĩa cụ thể hơn là một tin thời sự giáo dục thông thường.

• Người nước ngoài tại Nhật tập trung đông nhất ở Tokyo (khoảng 700.000 người), tiếp theo là Aichi, Osaka, Kanagawa, Saitama — đây cũng chính là các địa phương có mạng lưới trường THCS ban đêm dày đặc nhất: Tokyo có 8 trường, Kanagawa có 2 trường, Saitama có trường đặt tại thành phố Kawaguchi. Nói cách khác, nơi người Việt sinh sống đông cũng là nơi có nhiều lựa chọn trường ban đêm nhất — cơ hội tiếp cận không quá xa vời như nhiều người tưởng.
• Với người lớn đã bỏ lỡ cơ hội học tiếng Nhật bài bản (thực tập sinh kỹ năng, lao động phổ thông, người đi theo diện gia đình - 家族滞在), trường THCS ban đêm là một trong số ít kênh học có bằng cấp chính thức, được Bộ Giáo dục công nhận, học phí theo mô hình trường công (thấp hơn nhiều so với các trường tiếng Nhật tư thục dành cho du học sinh diện visa 留学).
• Với gia đình người Việt có con trong độ tuổi THCS nhưng vì lý do nhập cư giữa chừng, chuyển trường, hoặc chưa đủ trình độ tiếng Nhật để theo kịp trường chính quy ban ngày, đây là lựa chọn bổ sung kiến thức song song, đặc biệt khi trường có giáo viên chuyên trách tiếng Nhật (hiện chỉ 15/53, sắp tới sẽ tăng khi MEXT ban hành hướng dẫn chung).
• Việc thiếu giáo viên chuyên trách đồng nghĩa chất lượng giữa các trường chưa đồng đều — người Việt đang cân nhắc nên chủ động hỏi trực tiếp trường về việc có giáo viên chuyên trách tiếng Nhật hay không, và giáo trình cụ thể trường đang áp dụng, trước khi quyết định nhập học cho bản thân hoặc con em.
• Việc Aichi mở thêm 3 trường từ tháng 4/2026 (trong khuôn viên THPT Toyota Nishi, Komaki, Ichinomiya) đặc biệt đáng chú ý vì Aichi là một trong các tỉnh có đông lao động và thực tập sinh kỹ năng người Việt làm việc trong chuỗi cung ứng ô tô — nhiều khả năng đây sẽ là các trường có tỷ lệ học sinh nước ngoài cao ngay từ năm học đầu tiên.

Cách theo dõi cập nhật và liên hệ khi cần hỗ trợ

Vì mạng lưới trường THCS ban đêm đang mở rộng theo từng năm học (53 trường vào 5/2024, 62 trường vào 4/2025, dự kiến tiếp tục tăng từ 4/2026), thông tin về trường gần nơi cư trú có thể thay đổi. Cách xác thực nhất không phải qua tin đồn hay hội nhóm mạng xã hội, mà nên đi trực tiếp qua hai kênh chính thức sau.

Ngoài kênh của MEXT, cách nhanh và chắc chắn nhất với người Việt đang tìm trường cho bản thân hoặc con em là liên hệ trực tiếp Sở/Ủy ban Giáo dục (教育委員会 - Kyoiku Iinkai) của thành phố, quận, hoặc phường nơi mình có đăng ký cư trú (juminhyo). Đây là cơ quan quản lý trực tiếp việc tuyển sinh vào trường THCS ban đêm tại địa phương, có thể tư vấn cụ thể trường nào gần nhất, có giáo viên chuyên trách tiếng Nhật hay không, và thủ tục nhập học ra sao.

• Cảnh sát (khẩn cấp): gọi 110 — có thể yêu cầu phiên dịch tiếng Việt qua tổng đài 3 bên (three-way interpretation) ngay trong cuộc gọi.
• Cứu hỏa/cấp cứu y tế (khẩn cấp): gọi 119 — cũng hỗ trợ phiên dịch 3 bên tương tự.
• Tổng đài tư vấn đa ngôn ngữ cho người nước ngoài (FRESC) thuộc Cục Quản lý Xuất nhập cảnh và Lưu trú Nhật Bản — kênh tham khảo khi có vướng mắc về thủ tục cư trú, giấy tờ liên quan đến việc học của con em.
• Đại sứ quán Việt Nam tại Nhật Bản — đường dây nóng hỗ trợ công dân khi cần tư vấn thêm về quyền lợi giáo dục, thủ tục hành chính liên quan.