Văn hóa tàu điện Nhật Bản: Đeo balô phía trước hay sau đều gây tranh cãi

Trong các chuyến tàu điện đông đúc tại Nhật Bản, việc đeo balô không đúng cách từ lâu đã trở thành một vấn đề gây phiền toái cho nhiều hành khách. Tưởng chừng việc chuyển từ đeo sau lưng sang đeo phía trước ngực sẽ là giải pháp tối ưu, nhưng thực tế cho thấy, ngay cả cách làm này cũng đang vấp phải không ít chỉ trích từ cộng đồng.

Từ cặp da đến balô: Thay đổi thói quen và sự phiền toái gia tăng

Giáo sư Daisuke Tanaka từ Trường Văn hóa, Truyền thông và Xã hội thuộc Đại học Waseda, một chuyên gia nghiên cứu về văn hóa di chuyển và quy tắc ứng xử trên tàu điện từ thời tiền Thế chiến II, đã chỉ ra sự thay đổi đáng kể trong thói quen mang vác đồ đạc của người Nhật. Trước những năm 1990, phần lớn nhân viên văn phòng thường sử dụng những chiếc cặp da mỏng, chỉ chứa các vật dụng nhẹ như tài liệu giấy tờ hay báo chí. Tuy nhiên, kể từ những năm 2000, balô đã nhanh chóng trở thành lựa chọn phổ biến cho người đi làm nhờ nhiều yếu tố. Một trong số đó là sự ra đời của chiến dịch "Cool Biz", khuyến khích trang phục và túi xách thoải mái hơn trong môi trường công sở. Cùng với đó, sự phổ biến của điện thoại thông minh khiến nhiều người phải dùng một tay để vịn tay nắm trên tàu và tay kia thao tác điện thoại. Đặc biệt, sự gia tăng của hình thức làm việc từ xa đã khiến các vật dụng nặng như máy tính xách tay trở thành thiết bị tiêu chuẩn, khiến balô trở thành lựa chọn tối ưu để mang vác. Sự chuyển đổi này cũng kéo theo những hệ lụy. Theo khảo sát thường niên về quy tắc ứng xử trên tàu và nhà ga của Hiệp hội Đường sắt Tư nhân Nhật Bản (một tổ chức gồm các công ty đường sắt tư nhân trên toàn quốc), vào năm tài khóa 2010, chỉ 13.3% số người được hỏi coi "cách cầm hoặc đặt hành lý" là điều phiền toái, xếp thứ 11 trong danh sách các vấn đề. Tuy nhiên, đến năm tài khóa 2018, con số này đã tăng vọt lên 37.3%, trở thành vấn đề được phàn nàn nhiều nhất. Trong số đó, 66.2% cho biết balô hoặc túi đeo vai đeo phía sau lưng là thứ gây khó chịu nhất.

"Đeo trước ngực": Giải pháp hay vấn đề mới?

Trước làn sóng phàn nàn về việc đeo balô phía sau, nhiều người đã chuyển sang đeo balô phía trước ngực, với hy vọng giảm thiểu va chạm và sự bất tiện cho người xung quanh. Đây được coi là một hành động thể hiện sự lịch sự và ý thức cộng đồng, đặc biệt trong không gian chật hẹp của tàu điện Nhật Bản. Tuy nhiên, giải pháp này dường như vẫn chưa hoàn hảo và thậm chí còn tạo ra những tranh cãi mới. Trên các mạng xã hội, những lời chỉ trích về việc đeo balô phía trước đang ngày càng lan rộng. Nhiều người bày tỏ sự khó chịu với những bình luận như: "Những chiếc balô to tướng đeo phía trước trên tàu đông người thực sự rất vướng víu" hay "Đeo trước ngực cũng không thay đổi được vấn đề va chạm với người khác". Một khảo sát vào năm tài khóa 2025 của Hiệp hội Đường sắt Tư nhân Nhật Bản tiếp tục cho thấy sự phức tạp của vấn đề này. Mặc dù 27.7% số người được hỏi vẫn coi việc đeo balô phía sau lưng là thiếu cân nhắc, nhưng 17.6% cũng bày tỏ sự khó chịu tương tự đối với việc đeo balô phía trước. Điều này cho thấy, dù cố gắng thích nghi, hành khách vẫn đang vật lộn tìm kiếm cách thức tối ưu để mang hành lý mà không làm phiền người khác.