Lương tối thiểu ở Nhật Bản thay đổi theo từng tỉnh thành và được cập nhật hàng năm, thường vào tháng 10. Mức lương này áp dụng cho mọi loại hình lao động, từ toàn thời gian đến bán thời gian. Người lao động Việt Nam cần kiểm tra kỹ mức lương tối thiểu của tỉnh mình để đảm bảo quyền lợi và tránh bị trả lương thấp hơn quy định pháp luật.
Giới thiệu: Lương tối thiểu ở Nhật và những hiểu lầm thường gặp
Đối với cộng đồng người Việt đang sinh sống và làm việc tại Nhật Bản, việc nắm rõ các quy định về lương bổng là vô cùng quan trọng để đảm bảo quyền lợi chính đáng. Trong đó, lương tối thiểu (最低賃金 saitei chingin) là một trong những yếu tố cơ bản nhất mà bất kỳ ai cũng cần phải hiểu rõ. Tuy nhiên, không ít người Việt vẫn còn mơ hồ hoặc mắc phải những sai lầm đáng tiếc liên quan đến vấn đề này, dẫn đến việc bị trả lương thấp hơn quy định hoặc không biết cách tự bảo vệ mình. Bài cẩm nang này sẽ cung cấp thông tin chi tiết, cụ thể về lương tối thiểu theo từng tỉnh ở Nhật Bản, giúp bạn tự tin hơn trong quá trình tìm việc và làm việc tại đây.
Lương tối thiểu là gì? Phân loại và cách xác định
Lương tối thiểu ở Nhật Bản là mức lương theo giờ thấp nhất mà người sử dụng lao động phải trả cho người lao động theo quy định của pháp luật. Mức lương này được Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản (厚生労働省 Kōsei Rōdō Shō) công bố và cập nhật hàng năm, thường có hiệu lực từ tháng 10. Có hai loại lương tối thiểu chính:
Thứ nhất, lương tối thiểu theo vùng (地域別最低賃金 chiiki-betsu saitei chingin): Đây là mức lương tối thiểu áp dụng chung cho tất cả người lao động, không phân biệt ngành nghề, tại một tỉnh thành cụ thể. Mức này được xác định dựa trên chi phí sinh hoạt, điều kiện kinh tế và mức lương trung bình của tỉnh đó.
Thứ hai, lương tối thiểu theo ngành nghề cụ thể (特定最低賃金 tokutei saitei chingin): Áp dụng cho một số ngành nghề đặc thù như sản xuất thép, máy móc, v.v., nơi mức lương tối thiểu có thể cao hơn mức lương tối thiểu theo vùng. Tuy nhiên, phần lớn người lao động Việt Nam sẽ chịu sự điều chỉnh của lương tối thiểu theo vùng.
Việc xác định mức lương tối thiểu hàng năm được thực hiện thông qua các cuộc thảo luận giữa đại diện người lao động, người sử dụng lao động và các chuyên gia, sau đó được Hội đồng Lương tối thiểu của Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi phê duyệt. Mức lương này áp dụng cho mọi đối tượng lao động, bao gồm nhân viên chính thức, nhân viên bán thời gian (part-time), nhân viên hợp đồng, và cả thực tập sinh.
Vì sao lương tối thiểu khác biệt giữa các tỉnh? Cập nhật tham khảo 2023
Sự khác biệt về lương tối thiểu giữa các tỉnh ở Nhật Bản phản ánh rõ nét sự chênh lệch về điều kiện kinh tế, chi phí sinh hoạt và mức độ phát triển công nghiệp giữa các khu vực. Các tỉnh lớn, có nền kinh tế phát triển mạnh như Tokyo, Osaka thường có chi phí sinh hoạt cao hơn, do đó mức lương tối thiểu cũng cao hơn đáng kể so với các tỉnh nông thôn hoặc ít phát triển hơn. Điều này nhằm đảm bảo người lao động có thể duy trì mức sống cơ bản ở từng địa phương.
Để bạn đọc dễ hình dung, dưới đây là một số mức lương tối thiểu theo giờ tham khảo có hiệu lực từ tháng 10 năm 2023 tại một số tỉnh tiêu biểu (lưu ý các mức này có thể thay đổi hàng năm, bạn nên kiểm tra nguồn chính thức):
- Tokyo: 1,113 yên/giờ
- Kanagawa: 1,112 yên/giờ
- Osaka: 1,064 yên/giờ
- Aichi: 1,027 yên/giờ
- Saitama: 1,028 yên/giờ
- Chiba: 1,026 yên/giờ
- Kyoto: 1,008 yên/giờ
- Hokkaido: 960 yên/giờ
- Fukuoka: 941 yên/giờ
- Okinawa: 896 yên/giờ (thuộc nhóm các tỉnh có mức thấp nhất)
Những lỗi người Việt thường gặp và cách phòng tránh
Nhiều người Việt khi mới sang Nhật hoặc chưa có kinh nghiệm thường mắc phải một số sai lầm phổ biến liên quan đến lương tối thiểu, dẫn đến việc bị thiệt thòi. Dưới đây là những lỗi thường gặp và cách phòng tránh:
1. Không tìm hiểu kỹ mức lương tối thiểu của tỉnh mình: Đây là lỗi cơ bản nhất. Nhiều người chấp nhận mức lương được đề nghị mà không kiểm tra xem nó có thấp hơn quy định của tỉnh mình hay không. Luôn kiểm tra mức lương tối thiểu mới nhất trên trang web của Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi hoặc cục lao động tỉnh trước khi nhận việc.
2. Chấp nhận làm việc với mức lương thấp hơn quy định: Một số người vì lo sợ không tìm được việc, hoặc không biết quyền lợi của mình, đã chấp nhận làm việc với mức lương thấp hơn mức tối thiểu. Điều này không chỉ vi phạm pháp luật mà còn tạo tiền lệ xấu, khuyến khích các doanh nghiệp lợi dụng.
3. Nhầm lẫn giữa lương cơ bản và lương sau khi trừ thuế/bảo hiểm: Lương tối thiểu là mức lương cơ bản (trước thuế và các khoản bảo hiểm). Nhiều người nghĩ rằng mức lương nhận được vào tài khoản là lương tối thiểu, trong khi thực tế đã bị trừ các khoản bắt buộc như thuế thu nhập, bảo hiểm xã hội (nenkin), bảo hiểm y tế (kokuho). Hãy luôn hỏi rõ về mức lương theo giờ trước khi trừ các khoản này.
4. Không giữ lại bằng chứng làm việc: Không ít người lao động không giữ lại bảng lương (給与明細 kyūyo meisaisho) hoặc ghi chép giờ làm việc. Khi có tranh chấp, những bằng chứng này là vô cùng quan trọng.
5. Thiếu hiểu biết về cách tính lương tăng ca (残業代 zangyōdai): Lương tăng ca phải được tính cao hơn lương cơ bản, thường là 125% cho giờ làm thêm thông thường, 135% cho giờ làm thêm vào ban đêm, và 135% cho giờ làm vào ngày nghỉ lễ. Nhiều nơi trả lương tăng ca bằng mức lương cơ bản, hoặc thậm chí thấp hơn.
Để phòng tránh những lỗi này, bạn cần chủ động tìm hiểu thông tin, luôn đặt câu hỏi rõ ràng với nhà tuyển dụng về mức lương theo giờ trước thuế, cách tính lương tăng ca, và giữ lại tất cả các giấy tờ liên quan đến công việc và lương bổng của mình.
Làm gì khi bị trả lương thấp hơn quy định?
Nếu bạn phát hiện mình đang bị trả lương thấp hơn mức tối thiểu theo quy định của tỉnh, đừng ngần ngại thực hiện các bước sau để bảo vệ quyền lợi của mình:
1. Thu thập bằng chứng: Ghi lại chi tiết giờ làm việc, ngày làm việc, số tiền đã nhận, và bất kỳ thông tin liên lạc nào với người sử dụng lao động. Giữ lại bảng lương, hợp đồng lao động, tin nhắn hoặc email liên quan.
2. Trao đổi trực tiếp với người sử dụng lao động: Đầu tiên, hãy thử nói chuyện trực tiếp với người quản lý hoặc bộ phận nhân sự của công ty. Trình bày rõ ràng vấn đề của bạn và yêu cầu được trả lương đúng theo quy định. Đôi khi, đây có thể là một sự nhầm lẫn không cố ý.
3. Liên hệ Cục Lao động tỉnh (労働基準監督署 Rōdō Kijun Kantoku Sho): Nếu việc trao đổi trực tiếp không hiệu quả, hoặc bạn lo sợ bị trả thù, hãy liên hệ Cục Lao động tỉnh nơi bạn làm việc. Đây là cơ quan nhà nước có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp lao động và đảm bảo quyền lợi cho người lao động. Bạn có thể trình bày vấn đề của mình (có thể yêu cầu giấu tên nếu cần) và họ sẽ tiến hành điều tra, yêu cầu công ty điều chỉnh.
4. Tìm kiếm sự hỗ trợ pháp lý: Trong những trường hợp phức tạp hơn, bạn có thể tìm đến các văn phòng tư vấn pháp luật (弁護士事務所 bengo-shi jimusho) hoặc các tổ chức hỗ trợ người lao động nước ngoài. Một số tổ chức phi lợi nhuận cũng cung cấp dịch vụ tư vấn miễn phí hoặc với chi phí thấp.
5. Không làm việc chui hoặc bất hợp pháp: Tuyệt đối không chấp nhận làm việc chui (không có visa lao động hợp lệ) hoặc làm việc dưới mức lương tối thiểu một cách có ý thức. Điều này không chỉ khiến bạn dễ bị bóc lột mà còn có thể dẫn đến các rắc rối pháp lý nghiêm trọng.
Câu hỏi thường gặp
Lương tối thiểu có áp dụng cho thực tập sinh hay du học sinh làm thêm không?
Có. Lương tối thiểu áp dụng cho tất cả các đối tượng lao động tại Nhật Bản, bao gồm cả thực tập sinh kỹ năng, du học sinh làm thêm (arubaito), nhân viên bán thời gian và nhân viên chính thức. Không có ngoại lệ nào cho các đối tượng này về mức lương tối thiểu.
Làm sao để biết chính xác mức lương tối thiểu của tỉnh mình?
Cách chính xác nhất là truy cập trang web chính thức của Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản (厚生労働省) hoặc trang web của Cục Lao động tỉnh (労働基準監督署) nơi bạn sinh sống và làm việc. Bạn cũng có thể tìm kiếm trên Google với từ khóa "〇〇県 最低賃金" (với 〇〇 là tên tỉnh của bạn) để tìm thông tin cập nhật nhất.
Nếu công ty trả lương theo tháng, làm sao để kiểm tra có thấp hơn mức tối thiểu không?
Để kiểm tra, bạn cần quy đổi lương tháng về lương giờ. Lấy tổng lương cơ bản hàng tháng (trước thuế và bảo hiểm) chia cho tổng số giờ làm việc trong tháng đó. Nếu kết quả thấp hơn mức lương tối thiểu theo giờ của tỉnh bạn, công ty đang vi phạm quy định. Ví dụ: Lương tháng 160,000 yên, làm 160 giờ/tháng thì lương giờ là 1,000 yên/giờ. Nếu lương tối thiểu tỉnh đó là 1,050 yên/giờ, thì bạn đang bị trả thấp hơn.
