Chính phủ Takaichi và kế hoạch đầu tư 370 nghìn tỷ yên: Những hoài nghi về tăng trưởng kinh tế Nhật Bản

Chính quyền Thủ tướng Sanae Takaichi đang đối mặt với nhiều hoài nghi về tính khả thi của kế hoạch đầu tư công và tư khổng lồ lên tới hơn 370 nghìn tỷ yên. Mục tiêu là thúc đẩy tăng trưởng kinh tế cao và cải thiện tình hình tài chính quốc gia đang gánh nặng nợ nần, nhưng liệu viễn cảnh lạc quan này có trở thành hiện thực?

Tham vọng “Chính sách Xương lớn” và mục tiêu tăng trưởng

Chính quyền Thủ tướng Sanae Takaichi đã công bố bản dự thảo đầu tiên của “Chính sách cơ bản về quản lý và cải cách tài khóa kinh tế” (thường được gọi là “Chính sách Xương lớn” - Honebuto Hōshin). Đây là văn bản định hướng chính sách cơ bản của chính phủ Nhật Bản, và trong lần này, nó đặt trọng tâm vào một chiến lược tăng trưởng đầy tham vọng. Với khẩu hiệu “chính sách tài khóa chủ động có trách nhiệm”, chính phủ đặt mục tiêu huy động tổng cộng hơn 370 nghìn tỷ yên từ cả nguồn công và tư nhân để đầu tư vào nền kinh tế cho đến năm tài khóa 2040. Kế hoạch này được kỳ vọng sẽ tạo ra một kịch bản kinh tế thuận lợi, mang lại tăng trưởng cao và giúp cải thiện tình hình tài chính công đang chịu gánh nặng nợ nần.

Chiến lược đầu tư và thay đổi quy trình ngân sách

Trụ cột chính của chiến lược là tập trung đầu tư vào 17 lĩnh vực được đánh giá là đầy hứa hẹn. Các lĩnh vực này rất đa dạng, bao gồm trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ thông tin và truyền thông, không gian, hàng không, đóng tàu và chăm sóc sức khỏe. Thủ tướng Sanae Takaichi đã nhấn mạnh cam kết của mình trong việc “tăng cường sức mạnh quốc gia một cách triệt để thông qua đầu tư táo bạo”. Để hiện thực hóa mục tiêu này, chính phủ cũng đề xuất cải tổ quy trình lập ngân sách. Kế hoạch dự kiến các khoản chi hàng năm quy mô lớn lên tới 10 nghìn tỷ yên, chiếm phần lớn trong tổng số vốn đầu tư. Đáng chú ý, từ giai đoạn các bộ ngành đưa ra yêu cầu ngân sách, các khoản chi này sẽ được ưu tiên đặc biệt, cho phép các yêu cầu được phê duyệt mà không có giới hạn trên. Đây là một sự thay đổi cơ bản so với chính sách hỗ trợ từng dự án riêng lẻ trước đây, khi nhà nước giờ đây sẽ cung cấp sự hỗ trợ toàn diện.

Những kỳ vọng lạc quan và hoài nghi từ giới chuyên gia

Văn phòng Nội các Nhật Bản tính toán rằng, nếu chiến lược này thành công như mong đợi, tổng sản phẩm quốc nội (GDP) danh nghĩa vào năm tài khóa 2040 có thể đạt gần 1,1 triệu tỷ yên, cao hơn khoảng 400 nghìn tỷ yên so với hiện tại. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia và giới phân tích lại đánh giá đây là một con số quá lạc quan. Hoài nghi ngày càng lớn về tính khả thi của kế hoạch này. Trong nhiều lĩnh vực trong số 17 lĩnh vực trọng điểm, Nhật Bản hiện đang tụt hậu đáng kể so với Hoa Kỳ và Trung Quốc. Trong khi việc thu hẹp mục tiêu là điều cần thiết để tập trung nguồn lực, chiến lược được đưa ra lại khá dàn trải và thiếu trọng tâm, khiến hiệu quả đầu tư có thể không đạt được như kỳ vọng. Điều này làm dấy lên câu hỏi liệu Nhật Bản có thực sự có thể đạt được kịch bản thuận lợi về tăng trưởng kinh tế cao và giải quyết gánh nặng nợ công chỉ bằng cách đẩy mạnh đầu tư do nhà nước dẫn dắt hay không.