Nhật Bản: Giá gạo biến động mạnh, nông dân lo lắng giữa tình trạng dư thừa sau thiếu hụt

Gần hai năm sau "cơn sốt gạo thời Reiwa" gây ra tình trạng thiếu hụt và giá tăng vọt, thị trường gạo Nhật Bản đang chứng kiến một sự đảo chiều đáng chú ý. Từ đỉnh điểm khan hiếm, nay nước này lại đối mặt với tình trạng dư thừa, khiến các nông hộ lo ngại về giá thu mua sụt giảm, ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập và kế hoạch sản xuất.

“Cơn sốt gạo thời Reiwa” và những nguyên nhân bất ngờ

Thị trường gạo Nhật Bản từng trải qua một giai đoạn đầy biến động, được mệnh danh là "cơn sốt gạo thời Reiwa" (Reiwa-era rice upheaval), khởi đầu từ mùa hè năm 2024. Giai đoạn này chứng kiến tình trạng thiếu hụt nguồn cung và giá gạo tăng vọt, gây lo ngại trên toàn quốc. Nguyên nhân được xác định là sự kết hợp của nhiều yếu tố: lượng khách du lịch nước ngoài (inbound tourists) đến Nhật Bản tăng mạnh, kéo theo nhu cầu tiêu thụ gạo tăng cao; tâm lý mua sắm tích trữ hoảng loạn sau khi có cảnh báo động đất rãnh Nankai vào tháng 8 năm 2024; và đặc biệt là vụ mùa năm 2023 kém năng suất do ảnh hưởng của nắng nóng. Đỉnh điểm của cuộc khủng hoảng xảy ra vào tháng 1 năm 2025, khi giá bán lẻ trung bình của 5kg gạo trên thị trường đã vượt ngưỡng 4.400 yên (tương đương khoảng 27 USD).

Từ thiếu hụt đến dư thừa: Thị trường gạo đảo chiều

Tuy nhiên, chỉ sau gần hai năm kể từ khi "cơn sốt gạo" bắt đầu, tình hình đã hoàn toàn thay đổi. Nhật Bản hiện đang đối mặt với một vấn đề trái ngược: dư thừa gạo. Tình trạng này được ghi nhận rõ rệt tại nhiều khu vực, điển hình như tỉnh Iwate. Theo số liệu tháng 3 năm 2026, lượng tồn kho gạo tư nhân tại tỉnh này đã lên tới khoảng 120.000 tấn, gần gấp đôi so với cùng kỳ năm trước. Sự gia tăng đột biến này chủ yếu là do năng suất vụ mùa năm 2025 đạt mức cao hơn dự kiến và đồng thời, mức tiêu thụ gạo của người dân Nhật Bản có xu hướng giảm sau thời kỳ giá cả tăng vọt trước đó. Việc thị trường chuyển từ khan hiếm sang dư thừa nhanh chóng đã đặt ra những thách thức mới cho ngành nông nghiệp.

Nỗi lo của nông dân và bài toán chi phí sản xuất

Trước tình hình dư thừa, các nông dân Nhật Bản đang bày tỏ sự lo lắng sâu sắc về giá thu mua gạo. Ông Makoto Morioka, 74 tuổi, người điều hành một công ty sản xuất nông nghiệp tại Oshu, tỉnh Iwate, nhớ lại rằng có thời điểm giá thu mua 60kg gạo lứt của hợp tác xã địa phương đã tăng lên 31.000 yên (khoảng 191 USD). Tuy nhiên, ông lo ngại rằng khi gạo mới ra thị trường vào tháng 9 tới, giá sẽ tiếp tục giảm mạnh. Ông Morioka cũng chỉ ra rằng chi phí sản xuất, bao gồm phân bón, thuốc trừ sâu và máy móc nông nghiệp, đã tăng nhanh hơn mức lạm phát chung. "Ngay cả mức giá 20.000 yên hiện tại cũng có thể gây thua lỗ cho chúng tôi," ông Morioka chia sẻ với vẻ mặt đầy lo lắng. Tương tự, ông Katsuhiro Hosokawa, 62 tuổi, điều hành một trang trại gia đình ở Shiwa, tỉnh Iwate, cũng bày tỏ sự quan ngại: "Nếu giá thu mua biến động mạnh, chúng tôi không thể lập kế hoạch sản xuất." Ông Hosokawa cho biết thêm: "Nhiều nông dân nói rằng họ sẽ nghỉ hưu nếu máy móc nông nghiệp của họ bị hỏng. Chúng tôi mong muốn chính phủ khôi phục các khoản trợ cấp để thay thế máy móc và thiết bị nông nghiệp."