My Number là mã số cá nhân 12 chữ số dùng cho các thủ tục an sinh xã hội, thuế và phòng chống thiên tai tại Nhật Bản. Đến năm 2026, nó sẽ trở thành nền tảng cốt lõi cho hầu hết dịch vụ công, nổi bật là việc thay thế thẻ bảo hiểm y tế truyền thống từ mùa thu 2024, cùng với liên kết tài khoản ngân hàng và các thủ tục hành chính trực tuyến khác, mang lại nhiều tiện ích nhưng cũng đòi hỏi người dân phải thích nghi.
My Number là gì và tại sao lại quan trọng?
My Number (マイナンバー), hay còn gọi là Mã số cá nhân, là một dãy 12 chữ số duy nhất được cấp cho mọi công dân và người nước ngoài cư trú hợp pháp tại Nhật Bản. Mã số này được giới thiệu vào năm 2015 với mục đích chính là đơn giản hóa và nâng cao hiệu quả các thủ tục hành chính liên quan đến an sinh xã hội, thuế và phòng chống thiên tai. Mỗi cá nhân sẽ nhận được một thẻ thông báo My Number (通知カード) hoặc trực tiếp thẻ My Number Card (マイナンバーカード) có gắn chip IC, chứa thông tin cá nhân cơ bản và ảnh chân dung. Thẻ My Number Card không chỉ là một giấy tờ tùy thân có giá trị pháp lý cao mà còn là chìa khóa để tiếp cận nhiều dịch vụ công trực tuyến, giúp giảm thiểu thời gian và công sức khi làm việc với các cơ quan chính phủ. Đối với người Việt sinh sống và làm việc tại Nhật Bản, việc hiểu rõ và sở hữu thẻ My Number Card là vô cùng cần thiết để đảm bảo quyền lợi và thực hiện đúng các nghĩa vụ pháp lý.
Lợi ích hiện tại và những thay đổi lớn sắp tới (Đến năm 2026)
My Number Card hiện tại đã mang lại nhiều tiện ích đáng kể, nhưng chính phủ Nhật Bản đang đẩy mạnh lộ trình số hóa để mở rộng ứng dụng của nó trong những năm tới, đặc biệt là đến năm 2026. Một trong những thay đổi quan trọng nhất là việc tích hợp thẻ bảo hiểm y tế. Từ mùa thu năm 2024, thẻ bảo hiểm y tế truyền thống (健康保険証) sẽ bị bãi bỏ, và My Number Card sẽ kiêm luôn chức năng của thẻ bảo hiểm. Điều này có nghĩa là khi đi khám bệnh, bạn chỉ cần xuất trình My Number Card tại quầy tiếp tân của bệnh viện hoặc phòng khám. Ngoài ra, việc liên kết My Number với tài khoản ngân hàng cũng đang được khuyến khích, giúp quá trình nhận các khoản trợ cấp, hoàn thuế hoặc các khoản thanh toán công cộng khác trở nên nhanh chóng và thuận tiện hơn. Cổng thông tin MyNaPortal (マイナポータル) là một ví dụ điển hình về việc My Number đang số hóa các dịch vụ. Qua MyNaPortal, người dân có thể kiểm tra thông tin thuế, bảo hiểm xã hội, đăng ký các dịch vụ công, xin cấp các loại giấy tờ hành chính (như giấy chứng nhận cư trú, giấy chứng nhận con dấu) tại các máy in đa năng ở cửa hàng tiện lợi 24/7. Mục tiêu đến năm 2026 là My Number Card sẽ trở thành giấy tờ tùy thân chính thức duy nhất, tích hợp mọi thông tin cần thiết và là cổng vào cho hầu hết các dịch vụ hành chính, giảm thiểu giấy tờ và thủ tục phức tạp.
- Thay thế thẻ bảo hiểm y tế: Từ mùa thu 2024, thẻ bảo hiểm y tế truyền thống sẽ bị bãi bỏ, My Number Card sẽ kiêm chức năng thẻ bảo hiểm. Bệnh viện, phòng khám sẽ có đầu đọc thẻ để xác nhận thông tin.
- Liên kết tài khoản ngân hàng: Giúp nhận các khoản trợ cấp, hoàn thuế, lương hưu và các khoản thanh toán công cộng khác nhanh chóng, minh bạch hơn.
- Cổng thông tin MyNaPortal: Truy cập các dịch vụ hành chính trực tuyến như kiểm tra thông tin thuế, bảo hiểm xã hội, đăng ký dịch vụ công, xem thông tin thuốc đã sử dụng và kết quả khám sức khỏe.
- Xin cấp giấy tờ tại Konbini: In các giấy tờ như giấy chứng nhận cư trú (住民票の写し), giấy chứng nhận con dấu (印鑑登録証明書) tại các máy in đa năng ở cửa hàng tiện lợi 24/7.
- Giấy tờ tùy thân chính thức: My Number Card có giá trị pháp lý cao, được chấp nhận rộng rãi như một giấy tờ tùy thân hợp lệ trong nhiều giao dịch.
Cách đăng ký và sử dụng thẻ My Number Card
Để sở hữu thẻ My Number Card, bạn có thể thực hiện theo một trong ba cách sau. Cách phổ biến nhất là đăng ký qua bưu điện: bạn sẽ nhận được một mẫu đơn đăng ký (交付申請書) kèm theo thông báo My Number. Điền đầy đủ thông tin, dán ảnh chân dung (kích thước 3.5cm x 4.5cm, nền trắng, chụp trong vòng 6 tháng) và gửi về địa chỉ được ghi trên phong bì đã có sẵn tem. Cách thứ hai là đăng ký trực tuyến: bạn có thể truy cập trang web của J-LIS (Japan Agency for Local Authority Information Systems), điền thông tin và tải ảnh lên. Cách thứ ba là đăng ký tại các máy ảnh kỹ thuật số ở một số trung tâm thương mại hoặc cửa hàng tiện lợi có hỗ trợ. Sau khi đăng ký, bạn sẽ nhận được một thư thông báo (交付通知書) từ văn phòng khu vực (区役所/市役所) của mình, mời bạn đến nhận thẻ. Khi đi nhận thẻ, bạn cần mang theo thư thông báo, thẻ thông báo My Number cũ (nếu có), giấy tờ tùy thân (như thẻ cư trú Zairyu Card, hộ chiếu) và con dấu (nếu có). Tại văn phòng, bạn sẽ được hướng dẫn cài đặt mã PIN cho các chức năng của thẻ. Mã PIN này rất quan trọng, cần được ghi nhớ và bảo mật cẩn thận.
- Đăng ký qua bưu điện: Điền mẫu đơn nhận được kèm theo thông báo My Number, dán ảnh và gửi đi.
- Đăng ký trực tuyến: Truy cập website của J-LIS, điền thông tin và tải ảnh chân dung.
- Đăng ký tại máy ảnh kỹ thuật số: Sử dụng các máy ảnh tại trung tâm thương mại hoặc cửa hàng tiện lợi có hỗ trợ.
- Nhận thẻ: Sau khi nhận thư thông báo từ văn phòng khu vực, mang theo thư, thẻ thông báo My Number cũ, Zairyu Card và hộ chiếu đến nhận thẻ và cài đặt mã PIN.
Những lưu ý quan trọng và bảo mật thông tin
Việc sử dụng My Number Card mang lại nhiều tiện ích nhưng cũng đi kèm với trách nhiệm bảo mật thông tin cá nhân. Mã số My Number của bạn là thông tin cực kỳ nhạy cảm, không nên tiết lộ cho bất kỳ ai không có thẩm quyền. Chỉ cung cấp My Number khi thực hiện các thủ tục hành chính chính thức liên quan đến thuế, an sinh xã hội hoặc khi được yêu cầu bởi các cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Tuyệt đối không cung cấp mã số này qua điện thoại, email hoặc các tin nhắn không rõ nguồn gốc. Khi sử dụng thẻ My Number Card, hãy đảm bảo rằng bạn đang truy cập vào các trang web hoặc hệ thống chính thức của chính phủ. Luôn giữ gìn thẻ cẩn thận, tránh làm mất hoặc hư hỏng. Nếu thẻ bị mất hoặc bị đánh cắp, hãy liên hệ ngay với trung tâm hỗ trợ My Number và văn phòng khu vực để khóa thẻ và làm thủ tục cấp lại. Việc nắm rõ các quy tắc bảo mật sẽ giúp bạn an tâm hơn khi sử dụng My Number Card trong bối cảnh số hóa ngày càng mạnh mẽ tại Nhật Bản.
- Bảo mật mã số: Không tiết lộ My Number cho người không có thẩm quyền. Chỉ cung cấp khi thực hiện các thủ tục chính thức.
- Cảnh giác với lừa đảo: Không cung cấp mã số qua điện thoại, email, tin nhắn không rõ nguồn gốc.
- Bảo quản thẻ: Giữ gìn thẻ cẩn thận, tránh làm mất hoặc hư hỏng.
- Xử lý khi mất thẻ: Liên hệ ngay trung tâm hỗ trợ My Number và văn phòng khu vực để khóa thẻ và làm lại.
Câu hỏi thường gặp
Tôi là người nước ngoài, có cần My Number không?
Có, mọi người nước ngoài cư trú hợp pháp tại Nhật Bản, bao gồm cả du học sinh và người lao động, đều được cấp My Number và nên làm thẻ My Number Card để thuận tiện cho các thủ tục hành chính, thuế và bảo hiểm.
Nếu tôi không làm thẻ My Number Card thì có sao không?
Hiện tại, việc sở hữu thẻ My Number Card là tự nguyện. Tuy nhiên, với lộ trình số hóa và việc thẻ bảo hiểm y tế truyền thống sẽ bị bãi bỏ từ mùa thu 2024, việc không có thẻ My Number Card sẽ gây bất tiện lớn khi đi khám bệnh và thực hiện các thủ tục hành chính khác. Bạn vẫn sẽ có mã số My Number, nhưng việc sử dụng các dịch vụ sẽ bị hạn chế.
Mã PIN của thẻ My Number Card có mấy loại và dùng để làm gì?
Khi nhận thẻ My Number Card, bạn sẽ được yêu cầu cài đặt 4 loại mã PIN: một mã PIN 4 chữ số (dùng cho các dịch vụ tại konbini, xác nhận thông tin cơ bản) và ba mã PIN từ 6 đến 16 ký tự (dùng cho chữ ký điện tử, xác thực người dùng trên MyNaPortal, v.v.). Bạn cần ghi nhớ và bảo mật cẩn thận các mã này.
