Thuế cư trú (juminzei) là khoản thuế địa phương bắt buộc, bao gồm thuế tỉnh/thành phố và thuế quận/phường, được tính dựa trên thu nhập của năm trước đó. Mọi người cư trú tại Nhật Bản vào ngày 1 tháng 1 hàng năm và có thu nhập trong năm trước đều phải đóng thuế này, thường được khấu trừ trực tiếp từ lương hoặc tự nộp theo kỳ.
Thuế cư trú (Juminzei) là gì và ai phải đóng?
Thuế cư trú, hay còn gọi là Juminzei (住民税), là một loại thuế địa phương bắt buộc tại Nhật Bản, được sử dụng để duy trì các dịch vụ công cộng tại khu vực bạn sinh sống, như giáo dục, y tế, an ninh và cơ sở hạ tầng. Thuế này bao gồm hai phần chính: thuế tỉnh/thành phố (kenminzei/shiminzei) và thuế quận/phường (kuminzei).
Đối tượng phải đóng thuế cư trú là tất cả những người đang cư trú tại Nhật Bản vào ngày 1 tháng 1 hàng năm và có phát sinh thu nhập trong năm tài chính trước đó. Điều này có nghĩa là, nếu bạn có thu nhập từ công việc, kinh doanh hoặc các nguồn khác trong năm 2023 và vẫn đang sống tại Nhật vào ngày 1 tháng 1 năm 2024, bạn sẽ phải đóng thuế cư trú cho năm 2024 dựa trên thu nhập của năm 2023. Ngay cả khi bạn là du học sinh hay thực tập sinh, nếu có thu nhập vượt quá mức quy định, bạn vẫn có nghĩa vụ đóng thuế này.
Cách tính thuế cư trú
Thuế cư trú được tính dựa trên hai thành phần chính:
- Thuế định suất (Kintouwari - 均等割): Đây là một khoản phí cố định mà mọi người phải đóng như nhau, không phụ thuộc vào mức thu nhập. Mức phí này thường là khoảng 5.000 yên mỗi năm (bao gồm 1.500 yên cho thuế tỉnh và 3.500 yên cho thuế thành phố/quận). Tuy nhiên, con số này có thể thay đổi một chút tùy theo quy định của từng địa phương.
- Thuế thu nhập (Shotokuwari - 所得割): Đây là phần thuế được tính dựa trên thu nhập chịu thuế của bạn từ năm trước. Mức thuế suất tiêu chuẩn là 10% tổng thu nhập chịu thuế (trong đó 4% là thuế tỉnh và 6% là thuế thành phố/quận). Thu nhập chịu thuế được tính bằng cách lấy tổng thu nhập trừ đi các khoản khấu trừ (ví dụ: khấu trừ cơ bản, khấu trừ bảo hiểm xã hội, khấu trừ người phụ thuộc, khấu trừ chi phí y tế...). Các khoản khấu trừ này giúp giảm số tiền thu nhập thực tế mà bạn phải chịu thuế.
Thủ tục khai báo và phương thức nộp thuế
Để xác định số tiền thuế cư trú bạn phải đóng, cần thực hiện thủ tục khai báo thu nhập. Sau đó, bạn sẽ nhận được thông báo và tiến hành nộp thuế theo một trong hai phương thức chính:
- Khai báo thu nhập (Shinkoku - 申告):
* Đối với nhân viên công ty: Hầu hết các công ty sẽ thực hiện điều chỉnh cuối năm (nenmatsu chousei - 年末調整) hoặc bạn sẽ tự khai báo thuế thu nhập cá nhân (kakutei shinkoku - 確定申告). Khi đó, thông tin thu nhập của bạn sẽ tự động được gửi đến chính quyền địa phương và bạn không cần phải khai báo riêng cho thuế cư trú.
* Đối với người tự kinh doanh, làm thêm nhiều nơi, hoặc không làm nenmatsu chousei: Bạn cần tự khai báo thu nhập tại văn phòng hành chính địa phương (shiyakusho/kuyakusho - 市役所/区役所) trước ngày 15 tháng 3 hàng năm (dựa trên thu nhập của năm trước đó).
- Phương thức nộp thuế (Nouzei - 納税):
* Trừ lương hàng tháng (Tokubetsu Choushuu - 特別徴収): Đây là phương thức phổ biến nhất dành cho nhân viên công ty. Công ty sẽ tự động khấu trừ một phần thuế cư trú từ tiền lương hàng tháng của bạn (thường từ tháng 6 năm nay đến tháng 5 năm sau) và nộp cho chính quyền địa phương. Bạn sẽ nhận được thông báo về số tiền khấu trừ từ công ty hoặc chính quyền địa phương.
* Tự nộp (Futsuu Choushuu - 普通徴収): Phương thức này áp dụng cho người tự kinh doanh, người đã nghỉ hưu, hoặc những người không thuộc diện tokubetsu choushuu. Chính quyền địa phương sẽ gửi phiếu thông báo thuế (nouzei tsuuchisho - 納税通知書) và các phiếu nộp tiền (noufusho - 納付書) đến địa chỉ của bạn vào khoảng tháng 6. Bạn sẽ phải tự nộp thuế theo 4 kỳ (thường là tháng 6, tháng 8, tháng 10 và tháng 1 năm sau) tại ngân hàng, bưu điện, cửa hàng tiện lợi (konbini) hoặc qua các dịch vụ thanh toán trực tuyến được hỗ trợ.
Các lưu ý quan trọng cho người Việt tại Nhật
Việc nắm rõ các quy định về thuế cư trú sẽ giúp người Việt tránh được những rắc rối không đáng có và đảm bảo tuân thủ pháp luật Nhật Bản. Dưới đây là một số điểm cần đặc biệt lưu ý:
- Thời điểm tính thuế: Hãy nhớ rằng thuế cư trú của năm hiện tại luôn được tính dựa trên thu nhập của năm trước đó. Ví dụ, thuế cư trú năm 2024 sẽ dựa trên thu nhập bạn kiếm được trong năm 2023. Điều này có nghĩa là, ngay cả khi bạn mới sang Nhật vào cuối năm 2023 và có thu nhập, bạn vẫn sẽ phải đóng thuế cư trú vào năm 2024.
- Khi rời Nhật Bản: Nếu bạn có kế hoạch rời Nhật Bản vĩnh viễn giữa năm, bạn vẫn có nghĩa vụ đóng thuế cư trú cho phần thu nhập đã phát sinh trong năm trước và phần thu nhập phát sinh trong năm hiện tại cho đến thời điểm bạn rời đi. Trong trường hợp này, bạn cần chỉ định một người đại diện nộp thuế (nouzei kanrinin - 納税管理人) là người thân hoặc bạn bè còn ở Nhật để nhận các thông báo và thay mặt bạn hoàn tất việc nộp thuế.
- Giấy tờ liên quan: Luôn giữ cẩn thận các giấy tờ như phiếu thông báo thuế (nouzei tsuuchisho) và phiếu khấu trừ thuế (gensen choushuuhyou - 源泉徴収票) từ công ty. Đây là những tài liệu quan trọng để kiểm tra thông tin thuế và có thể cần thiết cho các thủ tục khác như xin visa hoặc vay tiền.
- Tầm quan trọng của việc đóng thuế: Việc đóng thuế cư trú đầy đủ và đúng hạn không chỉ là nghĩa vụ mà còn là yếu tố quan trọng khi bạn cần thực hiện các thủ tục hành chính khác tại Nhật Bản, ví dụ như gia hạn visa, xin vay vốn, hoặc chứng minh khả năng tài chính.
Câu hỏi thường gặp
Tôi mới sang Nhật, có phải đóng thuế cư trú ngay không?
Nếu bạn mới sang Nhật và chưa có thu nhập trong năm tài chính trước đó, hoặc thu nhập của bạn dưới mức chịu thuế, bạn sẽ không phải đóng thuế cư trú ngay lập tức. Thuế cư trú chỉ bắt đầu được tính và thu vào năm tiếp theo, dựa trên thu nhập bạn kiếm được trong năm đầu tiên tại Nhật và nếu bạn vẫn cư trú tại Nhật vào ngày 1 tháng 1 của năm đó.
Nếu tôi về nước giữa năm thì sao với thuế cư trú?
Ngay cả khi bạn về nước giữa năm, bạn vẫn có nghĩa vụ đóng thuế cư trú cho phần thu nhập đã phát sinh trong năm trước và phần thu nhập trong năm hiện tại cho đến thời điểm bạn rời Nhật. Bạn cần chỉ định một người đại diện nộp thuế (nouzei kanrinin) tại Nhật Bản để thay mặt bạn nhận thông báo và hoàn tất việc nộp thuế.
Tôi có thể kiểm tra số thuế cư trú của mình ở đâu?
Nếu bạn là nhân viên công ty, số thuế cư trú thường được ghi trên phiếu lương hàng tháng hoặc trên thông báo từ công ty về điều chỉnh cuối năm. Nếu bạn tự nộp thuế, bạn sẽ nhận được phiếu thông báo thuế (nouzei tsuuchisho) từ chính quyền địa phương vào khoảng tháng 6 hàng năm, trong đó ghi rõ tổng số tiền thuế phải nộp và các kỳ thanh toán.
